બેંક સ્ટેટમેન્ટ પાસવર્ડથી કેમ સુરક્ષિત હોય છે?

ઇમેઇલ ખોટી વ્યક્તિને પહોંચે તો પણ સામગ્રી વાંચી ન શકાય તે માટે બેંકો તમારી વિગતોમાંથી બનેલા પાસવર્ડથી સ્ટેટમેન્ટ PDF એન્ક્રિપ્ટ કરે છે.

બેંકો ઇમેઇલ થતા સ્ટેટમેન્ટને પાસવર્ડથી સુરક્ષિત કરે છે કારણ કે ઇમેઇલ સહેલાઈથી ખોટા સરનામે જઈ શકે, ફૉરવર્ડ થઈ શકે કે તેમાં ઘૂસણખોરી થઈ શકે. PDF એન્ક્રિપ્ટેડ હોય છે, અને પાસવર્ડ એવી વિગતોમાંથી બને છે જે ફક્ત તમને અને બેંકને ખબર હોવી જોઈએ, એટલે ફાઇલ જેના હાથમાં આવે તે તમારા વ્યવહારો, બેલેન્સ કે ખાતા નંબર વાંચી શકતો નથી.

પાસવર્ડ ખરેખર શું કરે છે

PDFનો ખોલવાનો પાસવર્ડ દસ્તાવેજની સામગ્રીને એન્ક્રિપ્ટ કરે છે. પાસવર્ડ વગર PDF રીડરને છુપાયેલું લખાણ નહીં, ગૂંચવાયેલો ડેટા મળે છે. આ "પરવાનગી" પાસવર્ડથી અલગ છે, જે તેનું પાલન કરતા રીડરમાં ફક્ત પ્રિન્ટિંગ કે કૉપી મર્યાદિત કરે છે (Adobe: Password security overview). બેંક સ્ટેટમેન્ટ ખોલવાનો પાસવર્ડ વાપરે છે, કારણ કે હેતુ સામગ્રીને ખાનગી રાખવાનો છે.

બેંકો પણ તેને આવા જ શબ્દોમાં વર્ણવે છે. દા.ત. Standard Chartered UAE કહે છે કે તેના eStatements "encrypted with a unique password" છે (Standard Chartered UAE).

તે શેનાથી બચાવે છે

• ખોટું ઇમેઇલ સરનામું. ઇમેઇલ સરનામું નોંધાવતી વખતે ટાઇપની ભૂલ, અથવા જૂનું સરનામું જે હવે બીજા કોઈનું છે, તમારું સ્ટેટમેન્ટ અજાણ્યાને પહોંચાડી શકે.
• શેર થતા કે હૅક થયેલા ઇનબૉક્સ. શેર કરેલા ડિવાઇસ પરના પરિવારજનો, અથવા તમારા ઇમેઇલમાં ઘૂસેલો હુમલાખોર, પાસવર્ડ વગર અટેચમેન્ટ વાંચી શકતા નથી.
• ફૉરવર્ડિંગ અને સંગ્રહ. સ્ટેટમેન્ટ ડાઉનલોડ ફોલ્ડર, ક્લાઉડ બૅકઅપ અને ચૅટ ઍપમાં પહોંચે છે. એન્ક્રિપ્શન ફાઇલ સાથે જ ફરે છે.
• છેતરપિંડી. સ્ટેટમેન્ટ તમારો ખાતા નંબર, સરનામું, બેલેન્સ અને ખર્ચની પૅટર્ન બતાવે છે, જે ઠગાઈ અને ઓળખ ચોરી માટે ઉપયોગી સામગ્રી છે.

પાસવર્ડ તમારી જ વિગતોનો કેમ બને છે

બેંકો એ જ ઇમેઇલમાં રેન્ડમ પાસવર્ડ મોકલી શકતી નથી, કારણ કે ઇમેઇલ વાંચનાર કોઈ પણ તે જોઈ જાય. એટલે મોટા ભાગની બેંકો ફોર્મેટ વાપરે છે, સામાન્ય રીતે તમારા નામ, જન્મતારીખ, મોબાઇલ નંબર, કસ્ટમર ID કે ખાતા નંબરનું કોઈ મિશ્રણ. તમે તે ગણી શકો, અજાણ્યો સામાન્ય રીતે ન ગણી શકે, અને બેંકે કોઈ ગુપ્ત વસ્તુ મોકલવી પડતી નથી. ફોર્મેટ પોતે સામાન્ય રીતે સ્ટેટમેન્ટના ઇમેઇલમાં કે બેંકની વેબસાઇટ પર જણાવેલું હોય છે.

ખામી એ છે કે આ વિગતો ખરેખર ગુપ્ત નથી. તમારી નજીકની વ્યક્તિને તમારો જન્મદિવસ અને ફોન નંબર ખબર હોઈ શકે. પાસવર્ડને અચાનક ઉઘાડા પડવા સામેનું રક્ષણ ગણો, તિજોરી નહીં.

શું તે કાયદાકીય જરૂરિયાત છે?

તે દેશ પર આધાર રાખે છે, અને નિયમો ભાગ્યે જ કહે છે કે "PDF પાસવર્ડ વાપરો". ભારતમાં, Reserve Bank of Indiaનું Cyber Security Framework in Banks (2 જૂન 2016) બેંકોને કહે છે કે તેઓ પાસે રહેલા ડેટા માટે જવાબદાર છે અને તેની ગુપ્તતા, અખંડિતતા અને ઉપલબ્ધતા જાળવવી જોઈએ, અને ઉમેરે છે કે "the confidentiality of such custodial information should not be compromised at any situation" (RBI circular). આ પરિપત્ર ખાસ ઇમેઇલ સ્ટેટમેન્ટ કે PDF પાસવર્ડનો ઉલ્લેખ કરતો નથી. પાસવર્ડથી સુરક્ષિત e-statement બેંકો માટે આ વ્યાપક ફરજ નિભાવવાની એક સામાન્ય રીત છે. સ્ટેટમેન્ટ માટે PDF પાસવર્ડ ફરજિયાત કરતો RBIનો કોઈ નિયમ અમને મળ્યો નથી.

બીજે, ડેટા સંરક્ષણ કાયદા સામાન્ય રીતે સંસ્થાઓએ અંગત ડેટાનું રક્ષણ કરવું એમ જણાવે છે. સ્ટેટમેન્ટ એન્ક્રિપ્ટ કરવું તે માટેની સામાન્ય રીત છે, પણ ચોક્કસ પદ્ધતિ સામાન્ય રીતે બેંક પર છોડાય છે.

તમારા માટે આનો અર્થ

• પાસવર્ડ PDFવાળા જ સંદેશામાં શેર ન કરો.
• સગવડ માટે પાસવર્ડ કાઢો, તો અનલૉક નકલ ખાનગી જગ્યાએ રાખો.
• પાસવર્ડ પોતે સલામત રીતે રાખો, સામાન્ય નોટમાં નહીં.
• "સ્ટેટમેન્ટ" ઇમેઇલ ખોલવા લિંક પર ક્લિક કરીને તમારો બેંકિંગ લૉગિન માગે, તો તેને સંભવિત ફિશિંગ ગણો. અસલી સ્ટેટમેન્ટ ફક્ત PDF પાસવર્ડ માગે છે.

દર મહિને પાસવર્ડ ફરી ટાઇપ કરવો કંટાળાજનક લાગે, તો તમે Macમાં Preview વડે, અથવા iPhone, iPad કે Mac પર UnKey વડે (ઑફલાઇન, કંઈ અપલોડ થતું નથી) અનલૉક નકલ સાચવી શકો. આ ફક્ત તમે એકલા વાપરતા હો તેવા ડિવાઇસ પર જ કરો.

પ્રશ્નો

સ્રોતો

• Reserve Bank of India – Cyber Security Framework in Banks (2 June 2016)
• Standard Chartered UAE – Online eStatements
• Adobe – Password security overview in Acrobat

ફોર્મેટ બદલાઈ શકે છે. પાસવર્ડ ન ચાલે તો દસ્તાવેજ સાથે આવેલો ઇમેઇલ જુઓ અથવા જારીકર્તાનો સંપર્ક કરો. અહીં જણાવેલી કોઈ બેંક, નોકરીદાતા કે સત્તામંડળ સાથે UnKeyને કોઈ સંબંધ નથી.

અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત. કોઈ તફાવત હોય તો અંગ્રેજી પેજ જ આધારભૂત ગણાય.